อาการโรคไต: สัญญาณเริ่มแรก การตรวจ และเมื่อไรควรพบแพทย์

โรคไตเรื้อรังระยะแรกมักไม่มีอาการชัดเจน ปัสสาวะเป็นฟอง บวม อ่อนเพลีย หรือการปัสสาวะเปลี่ยนไปอาจเป็นเบาะแส แต่ก็มาจากสาเหตุอื่นได้ การใช้แค่ความรู้สึก สีของปัสสาวะ หรือค่าครีเอตินินครั้งเดียวไม่สามารถวินิจฉัยเองได้

การประเมินที่เชื่อถือได้ต้องนำการตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะ ความดันโลหิต ประวัติโรค และแนวโน้มค่าต่าง ๆ มารวมกัน หากมีเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด หรือประวัติครอบครัวไตวาย แม้ไม่มีอาการก็ปรึกษาแพทย์เรื่องการตรวจได้

สรุปสำคัญ: โรคไตระยะแรกอาจไม่มีอาการ การเจาะเลือดประมาณค่าการกรองของไตและการตรวจอัลบูมินในปัสสาวะเป็นสองเบาะแสสำคัญ ผลผิดปกติครั้งเดียวไม่จำเป็นต้องเป็นโรคไตเรื้อรัง มักต้องตัดปัจจัยชั่วคราวและยืนยันว่าต่อเนื่อง หากหายใจลำบาก เจ็บหน้าอก สติเปลี่ยน ปัสสาวะลดลงชัด หรือปัสสาวะเป็นเลือดให้รีบพบแพทย์

ทำไมโรคไตระยะแรกจึงไม่มีอาการ?

ไตมีความสามารถชดเชยสูง เมื่อการทำงานเริ่มลดลงร่างกายจึงอาจยังไม่รู้สึกชัด บางคนรู้ว่าต้องตรวจเพิ่มเมื่อผลเลือดหรือปัสสาวะประจำปีผิดปกติเท่านั้น

นี่คือเหตุผลว่าการไม่มีปวดหลัง ปัสสาวะปกติ หรือยังแข็งแรง ไม่ได้ตัดปัญหาไตออกไปทั้งหมด ตรงกันข้าม อาการปวดเมื่อยหลังก็มักเกี่ยวกับกล้ามเนื้อ กระดูกสันหลัง หรือระบบทางเดินปัสสาวะ ไม่ควรสรุปทันทีว่าเป็นโรคไต

โรคไตอาจมีอาการและการเปลี่ยนแปลงของร่างกายอะไรบ้าง?

เมื่อการทำงานหรือโครงสร้างของไตผิดปกติชัดขึ้น อาจมีการเปลี่ยนแปลงของสีปัสสาวะ ความถี่การปัสสาวะ สมดุลน้ำ หรือสภาพร่างกายโดยรวม อาการเหล่านี้ไม่จำเพาะ จึงต้องตรวจหาสาเหตุ

การเปลี่ยนแปลงที่อาจพบ	เบาะแสที่อาจเกี่ยวกับไต	พบได้บ่อยในสาเหตุอื่น
ปัสสาวะเป็นฟอง	ฟองต่อเนื่องและเกิดซ้ำ ควรประเมินโปรตีนในปัสสาวะ	ปัสสาวะแรง ปัสสาวะเข้มข้น หรือคราบน้ำยาทำความสะอาด
เปลือกตาหรือขาบวม	น่าสังเกตเมื่อน้ำหนักขึ้นเร็วในเวลาสั้นหรือปัสสาวะเปลี่ยน	ยืนนาน ระบบหลอดเลือดดำ โรคหัวใจหรือตับ
ปัสสาวะแดงหรือสีชา	อาจมีเลือดในปัสสาวะหรือปัญหาเกี่ยวกับโกลเมอรูลัส	ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ นิ่ว อาหาร หรือแหล่งอื่น
ปัสสาวะกลางคืนหรือการปัสสาวะเปลี่ยน	อาจสะท้อนความสามารถในการทำให้เข้มข้นหรือปัญหาไต-ทางเดินปัสสาวะ	เวลาดื่มน้ำ การนอน กระเพาะปัสสาวะหรือต่อมลูกหมาก
อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร หรือคัน	อาจพบเมื่อการทำงานของไตลดลงมากขึ้น	โลหิตจาง การนอน ฮอร์โมน หรือโรคระบบอื่น

ปัสสาวะเป็นฟองหรือบวมคือโรคไตหรือไม่?

ไม่เสมอไป ปัสสาวะเป็นฟองชั่วคราวอาจเพียงเพราะปัสสาวะแรงหรือเข้มข้น ถ้าฟองละเอียด ไม่หายง่าย และเกิดซ้ำจึงควรตรวจปัสสาวะ อาการบวมก็อาจเกี่ยวกับการนั่งหรือยืนนาน ระบบหลอดเลือดดำ หัวใจ ตับ หรือยา

ควรสังเกตว่าต่อเนื่องหรือไม่ เป็นทั้งสองข้างหรือไม่ และมีร่วมกับความดันโลหิตขึ้น น้ำหนักขึ้นเร็ว ปัสสาวะเปลี่ยน หรือหายใจลำบาก อย่าตัดสินเองจากรูปภาพหรือการเทียบในอินเทอร์เน็ต

ใครบ้างที่ควรปรึกษาเรื่องตรวจการทำงานของไตแม้ไม่มีอาการ?

มีเบาหวานหรือน้ำตาลในเลือดผิดปกติเรื้อรัง
มีความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด หรือโรคหลอดเลือดส่วนปลาย
ญาติสายตรงมีโรคไตเรื้อรัง ฟอกไต หรือไตวาย
เคยเกิดไตบาดเจ็บเฉียบพลัน ทางเดินปัสสาวะอุดกั้นซ้ำ หรือโครงสร้างไตผิดปกติ
ใช้ยาไม่ต้องสั่งโดยแพทย์ สมุนไพร หรืออาหารเสริมที่อาจกระทบไตเป็นเวลานานหรือบ่อย
เคยตรวจพบโปรตีนในปัสสาวะ เลือดในปัสสาวะ หรือค่าการทำงานของไตผิดปกติ

เบาหวานและความดันโลหิตสูงเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคไตเรื้อรังในผู้ใหญ่ ความถี่ในการตรวจควรเป็นไปตามความเสี่ยงรายบุคคลและคำแนะนำของแพทย์

ต้องตรวจอะไรบ้าง eGFR กับอัลบูมินในปัสสาวะต่างกันอย่างไร?

การประเมินไตมักไม่ดูแค่ครีเอตินิน แพทย์ใช้ครีเอตินินในเลือดร่วมกับอายุและข้อมูลอื่นเพื่อประมาณอัตราการกรองของไต (eGFR) ส่วนอัตราส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินินในปัสสาวะ (UACR) ใช้หาการรั่วของอัลบูมินซึ่งบ่งชี้ไตบาดเจ็บ

การตรวจปัสสาวะทั่วไปยังบอกเลือด โปรตีน และความผิดปกติอื่น หากค่าหรือประวัติต้องชี้ชัด แพทย์จึงอาจตรวจเกลือแร่ เม็ดเลือด อัลตราซาวนด์ไตหรืออื่น ๆ ไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจครบชุด

การตรวจ	วัตถุประสงค์หลัก	ข้อจำกัดในการอ่านผล
ครีเอตินินในเลือดและ eGFR	ประมาณการทำงานการกรองของไต	ได้รับผลจากอายุ มวลกล้ามเนื้อ โรคเฉียบพลัน และความคงที่ของค่า
อัตราส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินินในปัสสาวะ	พบอัลบูมินในปัสสาวะและประเมินความเสี่ยงไตบาดเจ็บ	การออกกำลังกาย ติดเชื้อ น้ำตาลหรือความดันผันผวนอาจกระทบผลชั่วคราว
การตรวจปัสสาวะทั่วไป	ตรวจเลือด โปรตีน และความผิดปกติอื่นของปัสสาวะ	ต้นเหตุไม่ใช่แค่ไต มักต้องร่วมกับอาการหรือตรวจซ้ำ
อัลตราซาวนด์ไต	ดูขนาด โครงสร้าง และการอุดกั้นของไต	ไม่สามารถบ่งชี้การทำงานการกรองได้โดยลำพัง

ผลการทำงานของไตผิดปกติครั้งเดียวคือโรคไตเรื้อรังหรือไม่?

ไม่เสมอไป ภาวะขาดน้ำ ติดเชื้อเฉียบพลัน ออกกำลังกายหนัก ทางเดินปัสสาวะอุดกั้น หรือยาบางชนิดทำให้การทำงานของไตหรือโปรตีนในปัสสาวะเปลี่ยนชั่วคราว แพทย์จะยืนยันสถานะปัจจุบันก่อนแล้วจึงนัดตรวจซ้ำ

โรคไตเรื้อรังเน้นว่าความผิดปกติของโครงสร้างหรือการทำงานต้องต่อเนื่องอย่างน้อยสามเดือน eGFR ต่ำกว่าค่าอ้างอิง มีอัลบูมินในปัสสาวะหรือเลือดในปัสสาวะ ต้องอ่านร่วมกับระยะเวลา แนวโน้ม และการตรวจอื่น ไม่ควรจัดระยะโรคเองจากผลใบเดียว

ดูแลการทำงานของไตในชีวิตประจำวันอย่างไร?

ผู้มีความเสี่ยงด้านไตควรติดตามความดันโลหิต น้ำตาล eGFR และแนวโน้มอัลบูมินในปัสสาวะตามคำแนะนำ และรักษาต้นเหตุที่ทำร้ายไต การสูบบุหรี่ เกลือมากเกิน และอาหารเสริมไม่ทราบส่วนผสมควรปรึกษาทีมแพทย์ด้วย

อย่าทำอาหารโปรตีนต่ำแบบสุดโต่งเอง และไม่ต้องดื่มน้ำมากเกินจำเป็น ความต้องการโปรตีน เกลือ โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และน้ำเปลี่ยนตามการทำงานของไต ปริมาณปัสสาวะ โภชนาการ และโรคอื่น ผู้ที่วินิจฉัยแล้วให้แพทย์และนักโภชนาการวางแผนร่วมกัน

เมื่อมาพบแพทย์ให้นำรายการยาที่ใช้ ยาที่ซื้อเอง สมุนไพร และอาหารเสริมมาครบ หากอาเจียน ท้องเสีย มีไข้ หรือกินอาหารลดลงชัด ควรถามทีมที่ดูแลว่าต้องประเมินก่อนหรือไม่ เพื่อเลี่ยงภาวะขาดน้ำหรือภาระจากยาต่อไต

สัญญาณเตือนทางไตใดต้องรีบพบแพทย์?

หากมีอาการต่อไปนี้ อย่ารอเพียงตรวจสุขภาพประจำปีหรือปรับอาหารเอง ควรรีบพบแพทย์ตามความรุนแรง:

หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก นอนราบไม่ได้ หรือบวมมากขึ้นอย่างรวดเร็ว
ปัสสาวะลดลงชัด หรือแทบไม่มีปัสสาวะเป็นเวลานาน
ปัสสาวะเป็นเลือดเห็นได้ชัด มีลิ่มเลือด หรือปัสสาวะเป็นเลือดร่วมกับปวดเอว/ท้องรุนแรงและมีไข้
อาเจียนต่อเนื่อง ง่วงซึมชัด สติเปลี่ยน หรือชัก
ความดันโลหิตสูงขึ้นชัด ร่วมกับปวดศีรษะรุนแรง ตาพร่า หรืออาการทางระบบประสาท
ความดันโลหิตสูงขึ้นใหม่ บวมชัด หรือโปรตีนในปัสสาวะผิดปกติระหว่างตั้งครรภ์

เมื่อไม่มีสัญญาณฉุกเฉินแต่ผลตรวจยังผิดปกติหรืออยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูง คุณสามารถไปที่แผนกอายุรกรรมเพื่อให้แพทย์รวบรวมประวัติและตรวจพื้นฐานก่อน แล้วจึงนัดติดตามหรือส่งต่อตามผล

แหล่งข้อมูลเกี่ยวกับโรคไต

โรคไตระยะแรกต้องมีอาการเสมอไหม?

ไม่ โรคไตเรื้อรังระยะแรกมักไม่มีอาการชัด บางคนพบจากผลเลือดหรือปัสสาวะผิดปกติ หากมีเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด หรือประวัติครอบครัวไตวาย ควรปรึกษาแพทย์เรื่องความถี่การตรวจ

ปัสสาวะเป็นฟองนานแค่ไหนจึงเป็นโปรตีนในปัสสาวะ?

สีปัสสาวะบอกได้ไม่แน่นอน หากฟองละเอียด เกิดซ้ำและต่อเนื่อง ควรตรวจปัสสาวะ การมีอัลบูมินในปัสสาวะต้องดูผลตรวจและอาจต้องยืนยันซ้ำ

ครีเอตินินปกติแปลว่าไตปกติแน่นอนไหม?

ดูแค่ครีเอตินินไม่ได้ ค่านี้ได้รับผลจากอายุ มวลกล้ามเนื้อ และภาวะเฉียบพลัน ต้องอ่านร่วมกับ eGFR อัลบูมินในปัสสาวะ ตรวจปัสสาวะ ประวัติ และแนวโน้ม

eGFR ต่ำกว่า 60 คือโรคไตเรื้อรังหรือไม่?

ครั้งเดียวที่ต่ำยังสรุปไม่ได้ โรคไตเรื้อรังต้องยืนยันว่าผิดปกติต่อเนื่องอย่างน้อยสามเดือน หลังตัดภาวะขาดน้ำ โรคเฉียบพลัน การอุดกั้น และปัจจัยชั่วคราวอื่น

ดื่มน้ำมากช่วยให้ไตดีขึ้นไหม?

ไม่ใช่มากยิ่งดี ความต้องการน้ำขึ้นกับการทำงานของไต ปริมาณปัสสาวะ สภาพหัวใจ อากาศ และกิจกรรม ผู้มีโรคไตหรือหัวใจไม่ควรดื่มน้ำมากเอง ควรฟังคำแนะนำแพทย์

การทำงานของไตแย่ต้องกินโปรตีนต่ำทันทีไหม?

ไม่ควรลดเองมาก ความต้องการโปรตีนต่างตามระยะโรค การฟอกไต โภชนาการ และโรคอื่น การจำกัดเกินไปอาจขาดสารอาหาร ควรให้แพทย์และนักโภชนาการประเมิน

คำแนะนำจากแพทย์: อย่าตัดสินโรคไตจากอาการหรือตัวเลขครั้งเดียว

โรคไตเรื้อรังระยะแรกอาจไม่มีอาการเลย ปัสสาวะเป็นฟอง บวม หรืออ่อนเพลียก็ไม่จำเป็นต้องเป็นโรคไต วิธีที่เชื่อถือได้คือรวมประวัติ ความดันโลหิต ค่าการทำงานของไตจากเลือด และการตรวจอัลบูมินในปัสสาวะ โดยตรวจซ้ำเมื่อจำเป็นเพื่อยืนยันความต่อเนื่อง หากมีเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด หรือประวัติครอบครัวโรคไต ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการตรวจและความถี่ติดตามที่เหมาะสม

ดูการประเมินแผนกอายุรกรรม

อ่านความรู้สุขภาพเพิ่มเติม

บทความให้ความรู้โรคทั่วไป ไม่ทดแทนการวินิจฉัยตัวต่อตัว ค่าการทำงานของไตได้รับผลจากอายุ มวลกล้ามเนื้อ โรคเฉียบพลัน และปัจจัยอื่น การตรวจรวม ความถี่ติดตาม อาหาร และแนวทางรักษาต้องให้แพทย์ประเมินตามแต่ละบุคคล

ทีมอายุรกรรมและระบบทางเดินอาหาร

รองผู้อำนวยการ

Dr. Huang

ระบบทางเดินอาหาร