ลมพิษ: อาการ สาเหตุ และแนวทางการรักษา

ลมพิษคืออะไร ติดต่อกันได้ไหม

ลมพิษคือผื่นนูนที่เกิดจากหลอดเลือดในชั้นตื้นของผิวหนังรั่วซึมชั่วคราว ลักษณะทั่วไปคือเป็นปื้นนูน ขอบไม่เรียบ และคันมาก สีอาจเป็นแดง ชมพู หรือใกล้เคียงสีผิว

ตัวลมพิษเองไม่ติดต่อจากการสัมผัส แต่คล้ายกับปฏิกิริยาอักเสบที่ร่างกายมีต่อสิ่งกระตุ้นบางอย่าง บางคนหาปัจจัยกระตุ้นที่ชัดเจนได้ บางคนแม้ตรวจแล้วก็ยังไม่พบสาเหตุเดียวที่ชัดเจน

ผื่นนูนแต่ละจุดมักขึ้นภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมงและยุบภายใน 24 ชั่วโมง หลังจากนั้นอาจไปขึ้นที่อื่นบนร่างกาย หากผื่นจุดเดิมอยู่กับที่ไม่ยุบ เจ็บชัดเจน หรือยุบแล้วดูเหมือนรอยช้ำ ต้องประเมินว่าเป็นหลอดเลือดอักเสบแบบลมพิษ ผื่นแพ้ยา การติดเชื้อ หรือโรคผิวหนังอื่นหรือไม่

ลมพิษเกิดจากอะไร ต้องเป็นการแพ้อาหารเสมอไหม

ลมพิษไม่จำเป็นต้องเป็นการแพ้อาหารเสมอไป ลมพิษเฉียบพลันมักเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย ยา อาหาร แมลงกัดต่อย หรือการสัมผัสสิ่งระคายเคือง ส่วนลมพิษเรื้อรังมักเกิดขึ้นเองหรือเกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกัน และไม่จำเป็นว่าจะหาสารก่อภูมิแพ้ชนิดเดียวพบ

ควรจดบันทึกเวลาที่กำเริบ อาหารที่กิน ยาหรืออาหารเสริมที่เพิ่งเริ่มใช้ อาการติดเชื้อ ความเครียด การนอน การออกกำลังกาย เหงื่อ การเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิ แรงกดจากเสื้อผ้า อุณหภูมิน้ำอาบ และรอบเดือน เมื่อเทียบกับการตรวจหลายอย่างพร้อมกัน การจดบันทึกสม่ำเสมอมักช่วยให้แพทย์ประเมินได้ว่ามีปัจจัยกระตุ้นที่หลีกเลี่ยงได้หรือไม่

ลมพิษเรื้อรังหมายถึงการเป็นซ้ำนานเกินหกสัปดาห์ และหลายรายไม่ได้เกิดจากอาหารหรือสารก่อภูมิแพ้ในสิ่งแวดล้อมชนิดใดชนิดหนึ่งโดยตรง เมื่อยังไม่มีเบาะแสชัดเจน การงดอาหารมากเกินไปหรือเจาะเลือดหาสารก่อภูมิแพ้ซ้ำ ๆ ไม่จำเป็นว่าจะช่วยได้ สิ่งสำคัญคือยืนยันการวินิจฉัย ควบคุมอาการ และติดตามการดำเนินโรค

ลมพิษรักษาอย่างไร ต้องกินยาแก้แพ้นานแค่ไหน

การรักษาปรับตามว่าเป็นชนิดเฉียบพลันหรือเรื้อรัง ความรุนแรง มีอาการบวมลึกร่วมด้วยหรือไม่ และประวัติสุขภาพของแต่ละคน เป้าหมายทั่วไปคือลดอาการคันและผื่นนูน ลดความถี่ของการกำเริบ รวมทั้งหลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้นที่อันตรายและการงดอาหารที่ไม่จำเป็น

ยาแก้แพ้เป็นทางเลือกที่พบบ่อย แพทย์มักพิจารณายาต้านฮิสตามีน H1 ชนิดไม่ง่วงตามอาการ และปรับวิธีใช้ตามการตอบสนอง ยาแต่ละชนิดมีระดับความง่วง อาการปากแห้ง และปฏิกิริยาระหว่างยาต่างกัน ผู้ที่ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร เด็ก ผู้สูงอายุ หรือมีโรคตับไต จึงควรให้แพทย์เลือกยาที่เหมาะสม

ยาสเตียรอยด์หรือการรักษาขั้นสูงไม่เหมาะกับการใช้เอง ในช่วงที่กำเริบรุนแรงเฉียบพลัน แพทย์อาจพิจารณายาอื่นในระยะสั้น ส่วนกรณีเรื้อรังที่คุมอาการได้ไม่ดี อาจต้องยืนยันการวินิจฉัยเพิ่มเติมก่อนพูดคุยถึงการรักษาอื่น ทั้งหมดนี้ไม่แนะนำให้ซื้อยาใช้เองหรือใช้ซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน เพราะผลข้างเคียง ข้อห้ามใช้ และความถี่ในการติดตามแตกต่างกันในแต่ละคน

ยาทามักไม่ใช่ทางออกหลัก ลมพิษเป็นปฏิกิริยาชั่วคราวที่เกิดขึ้นภายในผิวหนัง การใช้ยาทาแก้คันหรือสเตียรอยด์เพียงอย่างเดียวจึงมักจัดการผื่นนูนที่เป็นซ้ำไม่ได้ แพทย์จะเพิ่มยาทาตามสภาพผิวจริงเมื่อมีการเกาจนผิวถลอก กลายเป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง หรือมีผิวหนังอักเสบชนิดอื่นร่วมด้วย

การตอบสนองแตกต่างกันในแต่ละบุคคล ตารางนี้ช่วยให้เข้าใจทางเลือกก่อนเข้ารับการตรวจ ไม่ใช่การรับประกันผล ยาที่ใช้จริงเป็นดุลยพินิจของแพทย์หลังประเมินข้อบ่งชี้และข้อห้ามใช้

เมื่อใดควรไปพบแพทย์ผิวหนัง

สถานการณ์ต่อไปนี้ควรได้รับการประเมิน แทนการเฝ้าดูเองหรือซื้อยาใช้เองซ้ำ ๆ

• เป็นซ้ำนานเกินหกสัปดาห์ หรืออาการกระทบต่อการนอนและการทำงาน
• ต้องกินยาต่อเนื่องจึงจะคุมอยู่ พอหยุดยาก็กลับมาเป็นอีก
• มีเปลือกตาหรือริมฝีปากบวมร่วมด้วย หรือเคยมีอาการแน่นคอ กลืนลำบาก
• ผู้ป่วยเป็นเด็กหรือหญิงตั้งครรภ์ ซึ่งการเลือกยาต้องพิจารณาเป็นพิเศษ
• สงสัยว่าเกี่ยวกับยาใหม่ ยาแก้ปวด หรือยาปฏิชีวนะ
• ผื่นเจ็บ ไม่ยุบนานเกิน 24 ถึง 48 ชั่วโมง หรือยุบแล้วทิ้งรอยช้ำและรอยคล้ำไว้

แพทย์จะพิจารณาจากประวัติและลักษณะผื่นว่าจำเป็นต้องตรวจเลือด ประเมินภูมิแพ้ หรือตรวจอย่างอื่นหรือไม่ ไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจสารก่อภูมิแพ้ครบชุด