Nấm bàn chân, hay tinea pedis, là nhiễm nấm ở lớp sừng của da chân. Bệnh không chỉ gây ngứa kẽ ngón mà còn có thể làm lòng bàn chân bong vảy, khô nứt tái đi tái lại hoặc xuất hiện bóng nước nhỏ ở rìa bàn chân. Chàm, viêm da tiếp xúc và vảy nến có thể trông tương tự.
Không thể chẩn đoán chỉ từ ảnh hoặc dựa vào việc có ngứa hay không. Bác sĩ xem vị trí, vảy da, móng chân và vùng da khác; khi cần sẽ lấy một ít vảy để soi hoặc nuôi cấy nấm trước khi chọn hướng điều trị.
Điểm chính: Bong da kẽ ngón một bên hoặc không đối xứng, vảy quanh rìa lòng bàn chân hay bóng nước gợi ý nấm bàn chân. Nên khám da liễu nếu tự điều trị nhiều lần không cải thiện, hai chân bị đối xứng, hoặc xuất hiện đỏ, nóng, sưng, đau và chảy dịch.
Nấm bàn chân là gì và có lây không?
Nấm bàn chân thường do nhóm nấm ưa keratin. Vảy da mang nấm có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp, dùng chung khăn hoặc giày dép, sàn phòng tắm và phòng thay đồ công cộng. Chân ẩm kéo dài, ra mồ hôi và giày kém thông thoáng tạo môi trường thuận lợi.
Không phải cứ bước lên sàn ẩm một lần là chắc chắn nhiễm. Hàng rào da, mức tiếp xúc, độ ẩm, nấm móng, đái tháo đường, tuần hoàn kém và thay đổi miễn dịch đều có thể ảnh hưởng nguy cơ và diễn tiến.
Khi bong da hoặc ngứa tái diễn, hãy bắt đầu tại khoa da liễu Ruianc Clinic.
Nấm bàn chân có những triệu chứng và thể nào?
Hình thái thay đổi theo vị trí và phản ứng của da; một người có thể có nhiều thể cùng lúc. Bảng dưới là gợi ý nhận biết, không thay cho chẩn đoán.
| Thể thường gặp | Vị trí và biểu hiện | Điểm dễ bỏ sót |
|---|---|---|
| Kẽ ngón | Bong vảy, da trắng mềm, nứt hoặc ngứa, thường giữa ngón bốn và năm | Ẩm có thể có mùi; da vỡ có thể kèm nhiễm khuẩn |
| Dạng moccasin | Khô, vảy mịn hoặc dày da ở lòng và hai bên bàn chân | Có thể ít ngứa và bị nhầm là da khô |
| Dạng bóng nước | Cụm bóng nước nhỏ ngứa hoặc rát ở vòm hay cạnh bàn chân | Có thể giống chàm, cần xem phân bố và vảy |
| Loét hoặc viêm cấp | Trợt, chảy dịch, mụn mủ, đau hoặc sưng | Cần loại trừ nhiễm khuẩn thay vì chỉ giảm ngứa |
Phân biệt nấm bàn chân với chàm và viêm da tiếp xúc ra sao?
Nấm bàn chân thường bắt đầu ở một chân hoặc phân bố không đều, vảy rõ ở kẽ ngón hay rìa lòng bàn chân. Chàm và viêm da tiếp xúc có thể đối xứng hơn và liên quan theo thời gian với vật liệu giày, chất tẩy rửa, mồ hôi hoặc ma sát.
Đây chỉ là xu hướng; nhiễm nấm và chàm cũng có thể cùng tồn tại.
Nếu chủ yếu khô và bong vảy, đọc thêm nguyên nhân da khô ngứa và khi cần khám.
Vì sao không nên tự dùng kéo dài sản phẩm giảm ngứa hoặc phối hợp?
Bớt đỏ hoặc ngứa không chứng minh nấm đã hết. Một số sản phẩm có thể làm thay đổi hình dạng phát ban và khiến chẩn đoán sau đó khó hơn; hướng sai có thể làm nấm lan hoặc kích ứng chàm.
Khi nào cần cạo da hoặc xét nghiệm nấm?
Trường hợp điển hình đôi khi được chẩn đoán bằng bệnh sử và khám. Bác sĩ có thể lấy ít vảy ở bờ tổn thương để soi hoặc nuôi cấy khi biểu hiện không điển hình, đáp ứng không như dự kiến, tái phát nhiều lần, hoặc cần phân biệt với chàm và vảy nến.
Móng chân, lòng bàn tay, bẹn và vùng da khác cũng được kiểm tra. Nấm móng hoặc nấm da chưa điều trị có thể là nguồn tái nhiễm; kết quả âm tính vẫn cần hiểu cùng vị trí lấy mẫu và điều trị trước đó.
Điều trị nấm bàn chân thế nào và vì sao dễ tái phát?
Nấm bàn chân nhẹ, khu trú thường được điều trị bằng thuốc chống nấm bôi. Khi lan rộng, da dày, hay tái phát, kèm nấm móng hoặc đáp ứng bôi kém, bác sĩ cần cân nhắc sức khỏe, tương tác và kết quả xét nghiệm trước khi chọn cách khác.
Giảm triệu chứng không luôn có nghĩa nhiễm nấm đã được xử lý đầy đủ. Không dùng đủ theo hướng dẫn, bỏ sót kẽ ngón hoặc rìa lòng bàn chân, giày tất ẩm, tái phơi nhiễm, nấm móng hoặc chẩn đoán ban đầu khác đều có thể gây tái phát.
Có nên chọc bóng nước hoặc chà da dày khi điều trị?
Không nên tự chọc bóng nước, cắt da mềm hoặc chà mạnh lớp da dày. Việc này có thể tạo vết thương và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Hãy rửa nhẹ, lau khô kỹ và làm theo hướng dẫn của bác sĩ.
Làm gì để giảm tái phát và lây cho người nhà?
Ngoài điều trị tổn thương, cần giảm ẩm lặp lại và tránh tiếp xúc lại với vảy da mang nấm. Có thể bắt đầu từ các bước sau:
- Rửa chân mỗi ngày và thấm khô kỹ giữa các ngón.
- Thay tất khi ẩm; luân phiên giày và để khô hoàn toàn.
- Mang dép ở phòng tắm, phòng thay đồ và khu vực hồ bơi công cộng.
- Không dùng chung khăn, tất, giày, kềm cắt móng hoặc dụng cụ chà chân.
- Rửa tay sau khi chạm tổn thương hoặc bôi điều trị.
- Người nhà có bất thường ở chân hoặc móng nên được đánh giá riêng.
Dấu hiệu nào cần khám bác sĩ sớm?
Nên khám da liễu nếu bong vảy kéo dài, lan rộng hoặc tái phát sau tự chăm sóc. Các tình trạng sau cần được đánh giá sớm:
- Đỏ, nóng, sưng hoặc đau tăng nhanh; có mủ, dịch hôi hoặc sốt.
- Vết nứt hay vết thương không lành, hoặc đau rõ khi đi lại.
- Lan sang móng, lòng bàn tay, bẹn hoặc vùng da khác.
- Có đái tháo đường, tuần hoàn kém, giảm cảm giác hoặc suy giảm miễn dịch.
- Nặng hơn sau điều trị hoặc tái phát nhiều lần mà chưa xác nhận chẩn đoán.
Để tìm hiểu thêm về bệnh da, xem thư viện kiến thức y khoa Ruianc; Tình trạng da của mỗi người vẫn cần bác sĩ khám trực tiếp.
Nguồn tham khảo về chăm sóc nấm bàn chân
- American Academy of Dermatology: Athlete’s foot prevention
- DermNet: Tinea pedis
- Centers for Disease Control and Prevention: Ringworm prevention
Không. Thể kẽ ngón hoặc bóng nước có thể ngứa, nhưng thể dày sừng đôi khi chỉ khô, bong vảy và dày da.
Không. Chàm, viêm da tiếp xúc, vảy nến và ma sát cũng gây bong da; đôi khi cần xét nghiệm nấm.
Có thể. Vảy da mang nấm có thể lây qua khăn, giày dép, sàn hoặc dụng cụ chăm sóc chân dùng chung.
Không nhất thiết. Dùng chưa đầy đủ, giày ẩm, tái tiếp xúc, nấm móng hoặc chẩn đoán khác đều có thể liên quan.
Giữ chân khô giúp giảm tái phát nhưng không thay cho chẩn đoán đúng và điều trị phù hợp.
Nếu có nứt, vết thương, đỏ nóng sưng, chảy dịch hoặc đau khi đi, cần khám sớm và không tự cắt hay chà tổn thương.
Lưu ý của bác sĩ: bong da lòng bàn chân không luôn là nấm
Nấm bàn chân, chàm, viêm da tiếp xúc và vảy nến có thể giống nhau và cùng tồn tại. Nếu tái phát, lan rộng, chảy dịch, đau hoặc không cải thiện sau tự chăm sóc, bác sĩ da liễu cần khám và cân nhắc xét nghiệm nấm.
Bài viết cung cấp kiến thức sức khỏe chung, không phải quảng cáo hay khuyến nghị một thuốc cụ thể. Chẩn đoán, xét nghiệm và điều trị cần bác sĩ đánh giá trực tiếp.
Đội ngũ bác sĩ da liễu
BS. Tseng
