Sáng thức dậy thấy khóe miệng nứt, xót khi ăn hoặc khi cười. Thoa son dưỡng thì đỡ một lúc rồi lại nứt, đỏ, bong da, đôi khi mép ẩm ướt và đóng một lớp vảy mỏng. Nhiều người nghĩ do “thiếu vitamin” hoặc “nóng trong người”, nhưng đây có thể là viêm khóe miệng (angular cheilitis)—tình trạng viêm ở khóe miệng, nơi da tiếp giáp niêm mạc miệng, rất thường gặp tại phòng khám da liễu.
Nguyên nhân hiếm khi chỉ có một: khóe miệng thường xuyên ướt do nước bọt, nếp nhăn sâu giữ ẩm, răng giả hoặc niềng răng, thở bằng miệng, da khô hoặc dị ứng, cùng nấm hay vi khuẩn phát triển ở vùng ẩm đều có thể góp phần. Nếu chỉ thoa dưỡng mà không tìm ra yếu tố thúc đẩy thì dễ tái phát; biểu hiện cũng có thể giống herpes môi hoặc viêm da tiếp xúc, vì vậy nên để bác sĩ da liễu trực tiếp thăm khám xác nhận.
Điểm chính: Viêm khóe miệng là tình trạng viêm da ở khóe miệng, thường biểu hiện bằng đỏ, nứt, bong vảy, xót; khi ẩm, mép có thể ướt hoặc đóng vảy. Thường liên quan đến nước bọt làm ướt kéo dài, nếp nhăn khóe miệng, răng giả hoặc niềng răng, thở bằng miệng, da khô; có thể kèm nhiễm nấm hoặc vi khuẩn, một số người liên quan đến dinh dưỡng hoặc bệnh mạn tính. Trọng tâm là tìm và cải thiện yếu tố thúc đẩy, đồng thời giữ khóe miệng khô và được bảo vệ. Nếu tái phát, chỉ một bên lâu không lành hoặc kèm triệu chứng khác, hãy để bác sĩ trực tiếp đánh giá, tránh tự bôi lâu dài thuốc không rõ thành phần hoặc mẹo dân gian.
Viêm khóe miệng là gì? Vì sao khóe miệng bị nứt?
Viêm khóe miệng là vấn đề da dạng viêm ở khóe miệng, nơi da tiếp giáp niêm mạc miệng, nên dễ chịu ảnh hưởng của nước bọt, ma sát và môi trường trong khoang miệng.
Khi khóe miệng ẩm ướt trong thời gian dài, lớp bảo vệ của da bị ngâm mềm và yếu đi, dẫn đến đỏ và nứt; vết nứt lại tạo điều kiện cho nấm hoặc vi khuẩn bám vào, làm viêm kéo dài.
Bệnh có thể xảy ra một hoặc hai bên; trẻ em, người lớn tuổi, người đeo răng giả hoặc niềng răng, người hay liếm môi và người có da vốn khô hoặc nhạy cảm gặp nhiều hơn.
Viêm khóe miệng có triệu chứng gì?
Viêm khóe miệng có mức độ từ nhẹ đến khó chịu rõ rệt. Các triệu chứng thường gặp gồm:
Đỏ nhẹ và nứt khô
Khóe miệng xuất hiện vệt đỏ nhạt, bong vảy, có cảm giác căng hoặc xót nhẹ khi há rộng miệng; một số người còn ngứa hoặc rát.
Nứt lặp lại và ướt rỉ
Khóe miệng có vết nứt nhỏ, mép ẩm, trắng nhợt hoặc đóng vảy; ăn, nói hay ngáp đều bị kéo căng gây đau, có thể rỉ máu; lành rồi lại dễ nứt.
Dấu hiệu nhiễm trùng kèm theo
Nếu mép vết nứt có vảy vàng, sưng đỏ rõ, rỉ dịch hoặc có lớp trắng bám, có thể có nhiễm vi khuẩn hay nấm. Nếu trong miệng cũng có mảng trắng hoặc cảm giác rát, nên nhờ bác sĩ kiểm tra cả khoang miệng.
Nguyên nhân thường gặp của viêm khóe miệng là gì? Có lây không?
Viêm khóe miệng thường là kết quả của nhiều yếu tố cùng tác động. Nguyên nhân và yếu tố thúc đẩy thường gặp gồm:
- Nước bọt làm ướt kéo dài: hay liếm khóe miệng, chảy nước dãi khi ngủ, thở bằng miệng hoặc nghẹt mũi khiến khóe miệng thường xuyên ẩm.
- Nếp nhăn khóe miệng: khóe miệng xệ, nếp gấp sâu (thường gặp ở người lớn tuổi hoặc sau khi thay đổi cân nặng) dễ đọng nước và cọ xát.
- Răng giả hoặc niềng răng: răng giả không vừa, chiều cao khớp cắn thay đổi hoặc đeo niềng có thể làm nước bọt dồn ở khóe miệng.
- Nhiễm nấm hoặc vi khuẩn: môi trường ẩm dễ làm nấm Candida (một loại nấm men), tụ cầu vàng và các vi sinh vật khác phát triển, khiến viêm kéo dài.
- Da khô hoặc dị ứng: cơ địa dị ứng, môi khô hoặc nhạy cảm với son dưỡng, kem đánh răng, nước súc miệng, thành phần thực phẩm đều có thể khởi phát.
- Dinh dưỡng và tình trạng toàn thân: một số người liên quan đến ăn uống thiếu cân đối (ví dụ thiếu sắt hoặc vitamin nhóm B), đường huyết kiểm soát chưa tốt hoặc miễn dịch yếu; có cần xét nghiệm thêm hay không do bác sĩ đánh giá.
Bản thân viêm khóe miệng thường không được coi là bệnh lây trực tiếp từ người sang người, nhưng nếu có nhiễm trùng kèm theo, dùng chung đồ ăn, cốc hay sản phẩm dưỡng môi có thể làm tăng khả năng phát tán vi sinh vật. Nên dùng đồ cá nhân riêng và để bác sĩ đánh giá có thành phần nhiễm trùng hay không.
Viêm khóe miệng khác herpes môi, viêm da tiếp xúc và viêm da tiết bã thế nào?
Khóe miệng đỏ, bong vảy có nhiều nguyên nhân và thường bị cho là “thiếu vitamin”. Bảng dưới đây tóm tắt khác biệt thường gặp, chỉ để tham khảo và không thay thế việc khám trực tiếp; nếu quanh miệng có từng cụm mụn nước nhỏ, hãy xem thêm herpes môi: cách lây và cách chăm sóc.
| Điểm so sánh | Viêm khóe miệng | Herpes môi | Viêm da tiếp xúc | Viêm da tiết bã |
|---|---|---|---|---|
| Vị trí chính | Khóe miệng, một hoặc hai bên | Viền môi hoặc quanh miệng | Vùng da chạm vào chất gây kích ứng | Vùng nhiều dầu như cạnh mũi, giữa hai chân mày, quanh miệng |
| Biểu hiện | Đỏ, nứt, bong vảy; ẩm thì đóng vảy | Cụm mụn nước nhỏ, vỡ ra rồi đóng vảy | Đỏ, bong vảy, ngứa, đôi khi có mụn nước nhỏ | Vảy nhờn và đỏ, thường lan rộng hơn |
| Yếu tố thúc đẩy | Nước bọt, nếp nhăn, răng giả hoặc niềng răng, nhiễm trùng | Virus tái hoạt động, liên quan mệt mỏi và căng thẳng | Kích ứng hoặc dị ứng với son dưỡng, kem đánh răng, mỹ phẩm | Tiết bã nhờn và mất cân bằng vi sinh trên da |
| Cảm giác | Xót, căng, đau khi há miệng | Châm chích hoặc rát rồi nổi mụn nước | Ngứa, rát | Ngứa nhẹ hoặc không có cảm giác |
| Hướng xử trí | Tìm yếu tố thúc đẩy, bảo vệ khóe miệng, bác sĩ đánh giá | Xác nhận chẩn đoán, bác sĩ đánh giá | Tìm và tránh chất tiếp xúc, bác sĩ đánh giá | Làm sạch và chăm sóc, bác sĩ đánh giá |
Bác sĩ da liễu kiểm tra viêm khóe miệng như thế nào?
Khi khám, bác sĩ thường hỏi khóe miệng khó chịu bao lâu, một hay hai bên, có hay tái phát không, có thói quen liếm khóe miệng hoặc thở bằng miệng không, có đeo răng giả hay niềng răng không, gần đây đổi son dưỡng, kem đánh răng hay mỹ phẩm nào, và có bệnh về đường huyết, dinh dưỡng hay bệnh mạn tính khác không.
Tiếp đó bác sĩ quan sát khóe miệng, vùng da xung quanh và môi, khi cần kiểm tra bên trong khoang miệng xem có mảng trắng hay thay đổi khác không, và dùng kính phóng đại khi có ích.
Nếu nghi nhiễm trùng, bác sĩ có thể lấy dịch hoặc vảy da ở khóe miệng để soi nấm hoặc nuôi cấy vi khuẩn; nếu nghi dị ứng có thể sắp xếp test áp da; nếu tái phát hoặc nghi liên quan tình trạng toàn thân, có thể đề nghị xét nghiệm máu. Vết nứt chỉ ở một bên lâu không lành cũng sẽ được đánh giá xem có cần kiểm tra thêm không. Có cần các xét nghiệm này hay không do bác sĩ quyết định theo từng trường hợp.
Xử trí viêm khóe miệng ra sao? Có cần thuốc không?
Xử trí viêm khóe miệng tập trung vào tìm yếu tố thúc đẩy, giảm ẩm và bảo vệ vùng da tổn thương, cần được bác sĩ trực tiếp đánh giá rồi quyết định. Các hướng thường gặp gồm:
- Bảo vệ và dưỡng ẩm: theo hướng dẫn của bác sĩ, dùng sản phẩm bảo vệ dạng thuốc mỡ dịu nhẹ, không kích ứng để tạo lớp cách ly ở khóe miệng, giảm ướt và ma sát.
- Cải thiện yếu tố thúc đẩy: điều chỉnh thói quen liếm khóe miệng, thở bằng miệng; khi cần nhờ nha sĩ kiểm tra răng giả hoặc niềng răng có cần chỉnh không.
- Thuốc bôi nhóm kháng nấm: nếu bác sĩ đánh giá có nhiễm nấm, có thể kê thuốc bôi nhóm kháng nấm và dùng theo hướng dẫn.
- Thuốc bôi nhóm kháng khuẩn: nếu kèm nhiễm vi khuẩn, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc bôi nhóm kháng khuẩn.
- Thuốc bôi nhóm kháng viêm ngắn hạn: khi viêm rõ, bác sĩ có thể cân nhắc dùng thuốc bôi nhóm kháng viêm trong thời gian ngắn tùy tình trạng; không nên tự bôi kéo dài.
- Đánh giá tình trạng toàn thân: khi tái phát, bác sĩ có thể trao đổi xem dinh dưỡng, đường huyết hoặc bệnh mạn tính khác có cần theo dõi không.
Viêm khóe miệng hay tái phát vì yếu tố thúc đẩy chưa được cải thiện, nên chỉ bôi thuốc mà không xử lý ẩm ướt và thói quen thường hiệu quả hạn chế. Có dùng thuốc hay không, nhóm nào và trong bao lâu nên theo chỉ dẫn của bác sĩ, không nên tự trộn nhiều loại thuốc bôi khác nhau.
Có thể làm gì tại nhà? 8 điểm chăm sóc viêm khóe miệng
Các thói quen sau giúp khóe miệng khô ráo và bớt kích ứng, có thể điều chỉnh theo tình trạng của bạn; nếu triệu chứng rõ hoặc hay tái phát, vẫn nên đi khám trước để xác nhận.
- Không liếm khóe miệng: liếm chỉ dễ chịu tạm thời, nước bọt bốc hơi xong da càng khô và dễ nứt hơn.
- Ăn xong thấm khô nhẹ nhàng: dùng khăn giấy hoặc khăn mềm sạch thấm nhẹ khóe miệng cho khô, không chà mạnh.
- Bảo vệ trước khi ngủ: theo hướng dẫn của bác sĩ, thoa sản phẩm bảo vệ dịu nhẹ lên khóe miệng sạch để giảm ướt do nước bọt khi ngủ.
- Chọn sản phẩm môi và răng miệng dịu nhẹ: tránh son dưỡng, kem đánh răng, nước súc miệng có hương liệu hoặc vị bạc hà mạnh, hay làm bạn xót.
- Không bóc vảy, không cạy khóe miệng: bóc vảy dễ nứt lại, nhiễm trùng và có thể để lại sắc tố sẫm.
- Giữ răng giả và niềng răng sạch: vệ sinh và chỉnh theo hướng dẫn của nha sĩ, tháo ra và bảo quản đúng cách vào ban đêm theo chỉ dẫn.
- Không dùng chung đồ cá nhân: cốc, dụng cụ ăn, sản phẩm dưỡng môi, khăn dùng riêng để giảm lây chéo vi sinh vật.
- Ăn uống cân đối, ngủ nghỉ đều đặn: chế độ ăn đa dạng và ngủ đủ giúp da khỏe nói chung; có cần bổ sung dinh dưỡng hay không hãy trao đổi với bác sĩ.
Người có hàng rào da vốn yếu, dễ khô và ngứa có thể tham khảo điểm chăm sóc viêm da cơ địa và nguyên nhân và cách xử lý da khô ngứa để dưỡng ẩm hằng ngày.
Những hiểu lầm thường gặp về viêm khóe miệng
Hiểu lầm 1: Khóe miệng nứt là do thiếu vitamin, uống thêm thực phẩm bổ sung là khỏi?
Không hẳn. Dinh dưỡng có thể là một yếu tố, nhưng nước bọt làm ướt, nếp nhăn khóe miệng, răng giả hoặc niềng răng, nhiễm trùng và dị ứng da cũng rất thường gặp. Tự uống bổ sung lâu dài mà không cải thiện yếu tố thúc đẩy có thể làm chậm việc tìm ra nguyên nhân thật; có cần bổ sung hay không do bác sĩ đánh giá.
Hiểu lầm 2: Khóe miệng khô thì liếm cho ẩm?
Liếm chỉ làm ẩm tạm thời; khi nước bọt bay hơi sẽ kéo theo độ ẩm, khiến khóe miệng dễ ướt và yếu hơn, là một yếu tố thúc đẩy thường gặp làm viêm khóe miệng tái phát.
Hiểu lầm 3: Khóe miệng nổi mụn nước nhỏ cũng là viêm khóe miệng?
Không hẳn. Viêm khóe miệng chủ yếu là nứt và ướt rỉ. Nếu ở khóe miệng hoặc viền môi nổi từng cụm mụn nước nhỏ, có thể là herpes môi do virus herpes, cách xử trí khác; có thể xem herpes môi: thời điểm lây và dấu hiệu cảnh báo và để bác sĩ trực tiếp xác nhận.
Khi nào nên đi khám?
Khi khóe miệng nứt, sưng vượt quá vết nứt khô nhẹ thông thường, nên để bác sĩ da liễu xác nhận nguyên nhân trước. Nếu có những tình trạng sau, cũng nên đi khám sớm hoặc tái khám:
- Tái phát nhiều lần, hoặc tự chăm sóc một thời gian không cải thiện.
- Chỉ một bên, lâu không lành, mép cứng lên hoặc hình dạng bất thường.
- Vết nứt có vảy vàng, sưng đỏ rõ, rỉ dịch hoặc đau tăng.
- Trong miệng có mảng trắng, cảm giác rát hoặc nuốt khó chịu.
- Kèm khát nước, mệt mỏi, thay đổi cân nặng hoặc triệu chứng toàn thân khác.
- Nghi do son dưỡng, kem đánh răng hoặc mỹ phẩm mới dùng, có thể xem nguyên nhân và cách chăm sóc viêm da tiếp xúc và nhờ bác sĩ đánh giá.
Khóe miệng thường xuất hiện cùng viêm da tiết bã hoặc các vấn đề da khô, bạn cũng có thể xem triệu chứng và chăm sóc viêm da tiết bã. Khi cần xác định nguyên nhân khóe miệng đỏ nứt, bạn có thể đến khoa Da liễu Phòng khám Ruian để bác sĩ trực tiếp đánh giá, và đọc thêm các chủ đề về da tại kiến thức y khoa.
Tài liệu tham khảo bài viết giáo dục sức khỏe
- DermNet: Angular cheilitis
- Trung tâm Thông tin Công nghệ Sinh học Quốc gia Hoa Kỳ StatPearls: Angular Cheilitis
- Hiệp hội Da liễu Chăm sóc ban đầu Anh (PCDS): Angular cheilitis
Bản thân viêm khóe miệng thường không được coi là bệnh lây trực tiếp từ người sang người, nhưng nếu kèm nhiễm nấm hoặc vi khuẩn, dùng chung đồ ăn, cốc hay sản phẩm dưỡng môi có thể làm tăng khả năng phát tán vi sinh vật. Nên dùng đồ cá nhân riêng và để bác sĩ đánh giá có nhiễm trùng hay không.
Không hẳn. Dinh dưỡng có thể là một yếu tố, nhưng nước bọt làm ướt, nếp nhăn khóe miệng, răng giả hoặc niềng răng, nhiễm trùng, da khô hoặc dị ứng cũng rất thường gặp. Có cần xét nghiệm máu hoặc bổ sung dinh dưỡng hay không do bác sĩ đánh giá theo từng trường hợp.
Nguyên nhân thường gặp là yếu tố thúc đẩy chưa được cải thiện, như thói quen liếm khóe miệng, thở bằng miệng, răng giả hoặc niềng răng không vừa, nếp nhăn giữ ẩm hoặc da khô, dị ứng. Chỉ bôi thuốc mà không xử lý yếu tố thúc đẩy dễ tái phát, nên nhờ bác sĩ giúp tìm nguyên nhân.
Viêm khóe miệng chủ yếu là đỏ, nứt và ướt rỉ ở khóe miệng; herpes môi thường bắt đầu bằng châm chích hoặc rát, sau đó nổi từng cụm mụn nước nhỏ rồi đóng vảy, thường ở viền môi hoặc quanh miệng. Hai tình trạng đôi khi giống nhau và khó phân biệt chỉ qua ảnh, nên để bác sĩ trực tiếp khám.
Nứt khô nhẹ có thể trước hết dưỡng ẩm, bảo vệ và tránh liếm khóe miệng. Tuy nhiên tự bôi lâu dài thuốc không rõ thành phần có thể làm chậm chẩn đoán và kích ứng da; nếu tái phát hoặc lâu không lành, nên đi khám, có dùng thuốc hay không và nhóm nào do bác sĩ quyết định.
Nếu tự chăm sóc một thời gian không cải thiện, hoặc tái phát, chỉ một bên lâu không lành, xuất hiện vảy vàng và rỉ dịch, hay trong miệng có mảng trắng, nên để bác sĩ da liễu đánh giá sớm, và kiểm tra thêm khi cần.
Lời nhắc của bác sĩ: khóe miệng nứt tái đi tái lại, hãy tìm nguyên nhân trước khi quyết định cách xử trí
Khóe miệng nứt, đỏ, bong vảy có thể là viêm khóe miệng, nhưng cũng có thể là herpes môi, viêm da tiếp xúc, viêm da tiết bã hoặc vấn đề khác cần xử trí khác nhau. Khi khám, hãy cho bác sĩ biết khóe miệng khó chịu bao lâu, có tái phát không, có thói quen liếm khóe miệng hoặc thở bằng miệng không, có đeo răng giả hay niềng răng không, gần đây đổi son dưỡng, kem đánh răng hay mỹ phẩm nào và có bệnh mạn tính nào, để bác sĩ thăm khám và đánh giá. Tránh tự bôi lâu dài thuốc không rõ thành phần hoặc mẹo dân gian; có cần xét nghiệm, dùng thuốc hay không, nhóm nào và trong bao lâu đều cần bác sĩ trực tiếp đánh giá.
Bài viết là thông tin giáo dục sức khỏe về bệnh, không phải quảng cáo thuốc và không giới thiệu hay bán bất kỳ loại thuốc cụ thể nào. Nội dung không thay thế việc khám của bác sĩ; chẩn đoán, xét nghiệm và điều trị cần được bác sĩ trực tiếp đánh giá theo từng trường hợp.
Đội ngũ bác sĩ da liễu
BS. Tseng
