Viêm quanh móng: nguyên nhân, chăm sóc và lúc cần khám

Sau khi bứt da chết cạnh móng, cắt móng quá ngắn, hoặc ngón chân bị giày đè, vùng da bên cạnh móng bắt đầu đỏ, sưng, nóng, đau — nhiều trường hợp như vậy là viêm quanh móng. Đây là tình trạng viêm da quanh móng, có thể gặp ở móng tay hoặc móng chân.

Nhưng đỏ sưng đau không phải lúc nào cũng cùng một vấn đề. Có người thực ra là móng mọc vào phần thịt bên cạnh; có người là thay đổi bản móng do nấm; một số ít cần loại trừ bệnh da khác hoặc nhiễm trùng ít gặp hơn. Tự nặn, moi hoặc cắt dễ làm tình hình phức tạp hơn.

Điểm chính: Viêm quanh móng (paronychia) là viêm da quanh móng, có thể là đợt cấp xuất hiện khá đột ngột, hoặc tình trạng mạn tính kéo dài, đôi khi xuất hiện ở vài ngón cùng lúc. Da chết cạnh móng, cắn móng, cắt móng quá ngắn, ngâm nước lâu hoặc tiếp xúc chất tẩy rửa, cùng móng chân mọc ngược, đều có thể liên quan. Khi chưa có mủ lan rộng, nên giữ sạch, khô và giảm ma sát, kích ứng. Nếu có mủ, vùng đỏ lan rộng, sốt, hoặc bạn bị đái tháo đường, tuần hoàn kém, hãy khám da liễu sớm. Đừng tự nặn mủ, moi móng mọc ngược hay dùng thuốc mỡ không rõ nguồn gốc.

Viêm quanh móng là gì? Có phải cùng một bệnh với “đông giáp”?

Viêm quanh móng (paronychia) là viêm ở chỗ móng tiếp giáp da xung quanh (rãnh móng, nếp móng). Có thể đỏ, sưng, nóng, đau, đôi khi tụ mủ. Thể cấp thường rõ trong vài giờ đến vài ngày, thường bắt đầu ở một móng. Nếu triệu chứng kéo dài khoảng sáu tuần trở lên, thường được gọi là viêm quanh móng mạn tính; có thể lan dần từ một bên và xuất hiện ở vài ngón.

Ở Đài Loan, móng chân mọc vào thịt, đau khi đi, ngôn ngữ thường ngày hay gọi là “đông giáp” hoặc móng mọc ngược. Móng mọc ngược nghĩa là mép bản móng đâm vào phần thịt bên cạnh; viêm quanh móng là viêm da xung quanh. Hai tình trạng thường đi cùng nhau, nhất là ở ngón chân cái, nhưng không phải chỉ là hai cách gọi cùng một việc. Viêm quanh móng ở ngón tay cũng không phải lúc nào cũng liên quan móng mọc ngược.

Khi da quanh móng sưng lên và tách khỏi bản móng, nước và chất kích ứng dễ chui vào hơn, viêm có thể kéo dài. Sau nhiều đợt, bản móng đôi khi xuất hiện đường vân ngang, dày lên hoặc đổi màu. Móng mới cần thời gian để mọc ra. Điều đó không có nghĩa móng sẽ mãi biến dạng, cũng không thể nói ngược lại rằng “hình dạng đã đổi thì chắc chắn không khỏi”.

Vì sao bị viêm? Ai cần lưu ý hơn?

Đợt cấp thường bắt đầu khi da quanh móng có vết nứt nhỏ, vi khuẩn trên da mới có cơ hội xâm nhập. Các tình huống thường gặp gồm: da chết cạnh móng, cắn móng hoặc mút tay, cắt móng quá ngắn hoặc cắt sâu hai bên, đẩy hoặc cắt lớp da mỏng ở rìa móng khi làm nail, và ngón chân bị ép đến mức móng mọc ngược. Một số ít trường hợp trông giống viêm quanh móng nhưng xuất hiện chùm mụn nước đau rõ, có thể là nhiễm trùng khác; đừng tự chọc vỡ, hãy để bác sĩ phán đoán.

Nguyên nhân thể mạn không chỉ đơn giản là “nhiễm trùng”. Nhiều người thực ra có viêm da nếp móng trước, cộng thêm ẩm ướt kéo dài. Rửa chén, vệ sinh, nhà hàng, nghề cá, làm tóc làm móng, hoặc việc nhà khiến tay thường ngâm trong nước và chất tẩy rửa, đều dễ gặp hơn. Người đã có viêm da ở tay, tuần hoàn đầu chi kém, miễn dịch yếu, hoặc đái tháo đường, diễn tiến cũng có thể khó chịu hơn. Không phải chỉ nghề nhất định mới bị, cũng không phải bản thân công việc có vấn đề, mà là ẩm ướt, kích ứng và vết thương nhỏ lặp lại khiến da quanh móng khó hồi phục.

Một số thuốc hoặc điều trị cũng có thể làm da quanh móng yếu hơn. Nếu bạn đang dùng thuốc lâu dài hoặc đang điều trị khác, chỉ cần nói với bác sĩ khi khám; đừng tự ý ngưng thuốc.

Làm sao phân biệt với móng mọc ngược, nấm móng hay vấn đề khác?

Chỉ nhìn “có đỏ hay không, có đau hay không” để tự chẩn đoán là không đáng tin. Bảng dưới chỉ nêu hướng khác biệt thường gặp, giúp bạn mô tả với bác sĩ, không phải bảng tự chẩn đoán.

Nếu vùng đỏ lan nhanh ra lòng bàn tay hoặc mu bàn chân, xuất hiện dải đỏ rõ, sốt, hoặc đau đến mức gần như không gập được ngón, không đi giày được, đừng chờ thêm, hãy đi khám. Người đã có chàm ở tay hoặc thường xuyên tiếp xúc chất tẩy rửa cũng có thể tìm hiểu thêm viêm da tiếp xúc, nhưng đừng tự quy mọi chỗ đỏ quanh móng thành cùng một loại dị ứng.

Chăm sóc hằng ngày thế nào, việc gì không nên tự làm?

Khi chưa tụ mủ nhiều và vùng đỏ chưa lan ra ngoài, trọng tâm là giảm kích ứng cho da quanh móng, giữ sạch và khô. Sau khi rửa tay hoặc tiếp xúc nước, dùng khăn sạch lau khô ngón, kẽ ngón và mép móng. Nếu thường xuyên chạm nước hoặc chất tẩy rửa, có thể đeo găng lớp trong thấm ẩm, lớp ngoài chống nước, và tránh để trong găng vừa bí vừa ướt; sau khi tháo cũng phải lau khô. Da khô, dễ nứt thì chọn cách dưỡng tay ít kích ứng là đủ, không cần chồng nhiều sản phẩm cùng lúc.

Khi cắt, cắt thẳng theo đầu móng, đừng cắt sâu hai bên, cũng đừng cắt quá ngắn. Đừng cấu da chết cạnh móng; ở móng chân, đừng tự moi vào thịt để “lấy mảnh móng đang đâm”. Giày nên để ngón chân không bị ép, nhất là khi đi bộ hoặc tập luyện. Nếu làm nail, móng giả hoặc sơn móng lâu ngày khiến da quanh móng lặp lại bị tổn thương, nên tạm dừng trong đợt bệnh, chờ bác sĩ xem rồi mới quyết định lúc nào làm lại.

Không nên tự nặn mủ, dùng kim hoặc kéo khều mở, hơ lửa, hoặc mua sản phẩm tẩy, sát khuẩn không rõ nguồn để tự bôi. Những việc này có thể làm nhiễm trùng nặng hơn, đẩy mủ vào tầng sâu hơn, hoặc để lại vết thương khó xử lý hơn. Khi đỏ sưng nhẹ, có người ngâm nước ấm sạch trong thời gian ngắn rồi lau khô kỹ; nhưng nếu đã có vết thương hở, hoặc bác sĩ dặn chưa được ngâm, thì đừng tự quyết số lần và thời gian ngâm.

Khi nào cần đi khám? Bác sĩ có thể xử trí thế nào?

Nên khám khi không chắc có phải viêm quanh móng, đỏ sưng nóng đau kéo dài hoặc nặng hơn, xuất hiện mủ, móng mọc ngược tái diễn đâm vào thịt, vài ngón lần lượt lên cơn, hoặc ảnh hưởng đi lại, công việc, giấc ngủ. Nếu bị đái tháo đường, tuần hoàn đầu chi kém, hoặc miễn dịch yếu, da quanh móng vừa đỏ sưng thì không nên chờ, hãy đánh giá sớm.

Bác sĩ thường hỏi bệnh sử và nhìn bên ngoài: khởi phát nhanh hay chậm, có hay chạm nước, có cắn móng hay cắt móng sâu không, giày có chật không, có sốt hoặc dấu hiệu lan rộng không. Một số trường hợp sẽ lấy mẫu để phân biệt vi khuẩn, nấm men hoặc nguyên nhân khác; chỉ khi hình ảnh rất không điển hình hoặc kéo dài không đỡ mới xem xét kiểm tra thêm.

Cách xử trí tùy loại và mức độ. Thể cấp có túi mủ rõ, bác sĩ có thể dẫn lưu sau khi làm sạch, rồi hướng dẫn băng và việc có cần dùng thuốc hay không. Với đợt mạn, trọng tâm thường là giảm ẩm ướt và kích ứng trước, đồng thời điều trị viêm da nếp móng; nếu kèm móng mọc ngược mới bàn có cần xử lý mép bản móng hoặc can thiệp khác. Cùng một cách có phù hợp với mọi người, hồi phục mất bao lâu, có tái phát hay không, đều không thể hứa trước. Loại thuốc, việc có cần xử lý móng, nên do bác sĩ giải thích trực tiếp, không nên sao chép cách làm trên mạng tại nhà.

Tài liệu tham khảo bài viết giáo dục sức khỏe

• DermNet：Paronychia
• Cleveland Clinic：Nail Infection (Paronychia)
• NHS：Nail problems
• Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ：11 dermatologists’ tips for healthy nails
• Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ：12 nail changes a dermatologist should examine

Các câu hỏi thường gặp về viêm quanh móng

Bài viết này là thông tin giáo dục về bệnh, không thay thế việc khám trực tiếp. Chẩn đoán và xử trí cụ thể cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá trực tiếp.