Trên ngón tay hoặc lòng bàn chân xuất hiện một nốt nhỏ, cứng, bề mặt nhám. Không đau, không ngứa, nhưng một thời gian sau số nốt nhiều dần, thậm chí người trong nhà cũng bị theo. Rất có thể đó là mụn cóc do virus. Mụn cóc là sự tăng sinh lành tính do virus u nhú ở người (HPV) nhiễm vào lớp ngoài của da, thường gặp ở trẻ em, thanh thiếu niên và những người hay đi chân trần ở nhà tắm công cộng hoặc khu vực hồ bơi.
Mụn cóc rất dễ bị nhầm với mắt cá chân hoặc chai chân. Tự cắt, gọt hoặc dán miếng dán mua ngoài một cách tùy tiện có thể khiến virus lan sang vùng da xung quanh hoặc làm vết thương nhiễm trùng. Cách điều trị được chọn dựa trên vị trí, kích thước, số lượng và tình trạng của từng người, và thường cần kiên trì tái khám.
Điểm chính: Mụn cóc do virus là tổn thương lành tính, xảy ra khi virus u nhú ở người (HPV) xâm nhập qua những vết xước nhỏ trên da, thường gặp ở ngón tay, lòng bàn chân và mặt. Bề mặt thường thô ráp và có thể thấy những chấm đen nhỏ; mụn cóc có thể lây hoặc nhiều thêm khi tiếp xúc hay cạy gãi. Mụn cóc dễ bị nhầm với mắt cá chân hoặc chai chân. Một số có thể tự lặn, nhưng điều trị thường cần nhiều lần tái khám và có thể tái phát. Nếu có đau, thay đổi nhanh, chảy máu hoặc tổn thương ở mặt hay vùng sinh dục, hãy đi khám bác sĩ.
Mụn cóc do virus là gì? Vì sao lại bị?
Mụn cóc do virus xảy ra khi virus u nhú ở người xâm nhập vào lớp biểu bì qua những vết xước nhỏ khó thấy, khiến tế bào sừng tăng sinh quá mức và tạo thành nốt cứng, thô ráp, nổi gồ lên hoặc lún vào trong. Đây là tổn thương da lành tính.
Virus u nhú ở người có rất nhiều chủng. Các chủng thường gây mụn cóc ở tay chân thường khác với các chủng liên quan đến mụn cóc sinh dục hoặc tổn thương cổ tử cung, vì vậy không cần quá lo lắng khi bị mụn cóc ở tay chân.
Từ lúc tiếp xúc với virus đến khi mụn cóc xuất hiện có thể mất vài tuần đến vài tháng, nên nhiều người không nhớ mình bị lây từ đâu. Da có vết xước nhỏ, bị ẩm lâu hoặc sức đề kháng yếu đều làm tăng nguy cơ nhiễm.
Mụn cóc có lây không? Ai dễ bị?
Mụn cóc do virus có thể lây, nhưng mức độ lây thường không cao. Các đường lây chính gồm chạm trực tiếp vào mụn cóc, dùng chung khăn tắm, bấm móng tay hoặc dép, và đi chân trần trên sàn ẩm ở nhà tắm công cộng hay khu vực hồ bơi.
Mụn cóc cũng có thể tự lây trên chính cơ thể. Cạy gãi nhiều lần, cắn mụn cóc quanh móng, hoặc dao cạo cọ qua tổn thương khi cạo râu hay cạo lông chân có thể khiến virus lan theo các vết xước nhỏ. Những người hoặc tình huống sau dễ bị mụn cóc hơn:
- Trẻ em và thanh thiếu niên, người thường đi chân trần ở trường học hoặc nơi tập luyện.
- Người có thói quen cắn móng tay, bóc xước măng rô hoặc da dễ có vết xước nhỏ.
- Người hay bị ẩm tay chân, ra nhiều mồ hôi hoặc làm việc tiếp xúc nhiều với nước.
- Người có hàng rào bảo vệ da kém, ví dụ viêm da cơ địa, dễ gãi trầy da.
- Người có sức đề kháng yếu, như sau ghép tạng hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch lâu dài.
Nếu da bạn vốn hay khô, bong vảy và ngứa khiến bạn hay gãi, có thể tham khảo triệu chứng và chăm sóc viêm da cơ địa, chăm sóc hàng rào bảo vệ da trước để giảm trầy xước.
Mụn cóc có những dạng nào? Vị trí và hình dạng ra sao?
Hình dạng mụn cóc thay đổi theo vị trí và chủng virus. Dưới đây là các dạng thường gặp, nhưng tự nhận định chỉ dựa vào hình dạng có thể sai, vẫn cần bác sĩ đánh giá.
Mụn cóc thường: hay gặp ở ngón tay và mu bàn tay
Là nốt nổi gồ màu trắng xám hoặc màu da, bề mặt thô ráp như một bông súp lơ nhỏ, thường gặp ở ngón tay, mu bàn tay và quanh móng. Nhìn kỹ có thể thấy những chấm nhỏ màu đen hoặc nâu đỏ, đó là các mao mạch bị tắc trong tổn thương.
Mụn cóc lòng bàn chân: đi lại thấy đau
Mọc ở lòng bàn chân hoặc ngón chân. Do bị sức nặng cơ thể đè lâu ngày, tổn thương phát triển vào trong và bề mặt thường phủ một lớp sừng dày, nên dễ bị nhầm với mắt cá chân hoặc chai chân. Vân da bị gián đoạn tại chỗ tổn thương, khi đi có thể đau nhói, đôi khi nhiều nốt kết thành mảng.
Mụn cóc phẳng: nốt nhỏ, phẳng trên mặt và mu bàn tay
Là những nốt nhỏ nhô nhẹ, bề mặt nhẵn, màu da đến nâu nhạt, thường mọc thành đám ở mặt, trán và mu bàn tay. Ở chỗ gãi hoặc cạo, chúng có thể xếp thành đường.
Mụn cóc dạng sợi và mụn cóc quanh móng
Mụn cóc dạng sợi là nốt nhô ra thon dài, thường gặp quanh mắt, cánh mũi, khóe miệng và cổ. Mụn cóc quanh móng mọc quanh móng tay, chân và có thể lan xuống dưới móng, ảnh hưởng đến hình dạng và sự phát triển của móng, việc điều trị cũng cần kiên nhẫn hơn.
Mụn cóc vùng sinh dục cần được đánh giá riêng
Mụn cóc ở bộ phận sinh dục hoặc quanh hậu môn (sùi mào gà) khác với mụn cóc tay chân về chủng virus và cách xử trí, đồng thời liên quan đến việc kiểm tra bạn tình và đánh giá các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác. Đừng tự bôi sản phẩm dành cho mụn cóc tay chân, hãy đi khám bác sĩ sớm.
Phân biệt mụn cóc với mắt cá chân và chai chân như thế nào?
Mụn cóc lòng bàn chân, mắt cá chân và chai chân đều có thể là một mảng da cứng nên hay bị nhầm lẫn, nhưng nguyên nhân và hướng xử trí khác nhau. Bảng dưới đây giúp hiểu sự khác biệt cơ bản nhưng không thay thế chẩn đoán trực tiếp; nếu lòng bàn chân bong vảy hoặc kẽ ngón chân ngứa, cũng có thể là nấm bàn chân.
| Đặc điểm | Mụn cóc do virus | Mắt cá chân | Chai chân |
|---|---|---|---|
| Nguyên nhân chính | Virus u nhú ở người nhiễm vào biểu bì | Ma sát và áp lực lặp lại tại một điểm | Ma sát và áp lực kéo dài trên vùng rộng |
| Có lây không | Có, có thể lây cho người khác hoặc sang vùng da khác | Không | Không |
| Vị trí thường gặp | Ngón tay, mu bàn tay, lòng bàn chân, ngón chân, mặt, quanh móng | Điểm chịu lực ở lòng bàn chân, khớp ngón chân, kẽ ngón bị cọ xát | Gót chân, phần trước bàn chân, vùng lòng bàn tay hay dùng lực |
| Số lượng | Có thể nhiều nốt và tăng dần | Thường một hoặc vài nốt | Thường là một mảng |
| Vân da trên bề mặt | Vân da bị gián đoạn, bề mặt gồ ghề | Có lõi cứng trong mờ ở giữa, vân da xung quanh vẫn thấy | Vân da còn, toàn vùng dày đều |
| Chấm đen nhỏ | Thường gặp (mao mạch bị tắc) | Thường không có | Thường không có |
| Đặc điểm đau | Bóp hai bên dễ đau | Ấn thẳng xuống đau rõ | Thường đau âm ỉ hoặc không đau |
| Hướng xử trí | Sau khi bác sĩ đánh giá: áp lạnh, đốt điện, thuốc bôi hoặc theo dõi | Giảm áp lực, gọt lớp sừng, điều chỉnh giày dép | Phân tán áp lực, dưỡng ẩm làm mềm, gọt sừng vừa phải |
Mụn cóc được chẩn đoán thế nào? Có cần sinh thiết không?
Phần lớn mụn cóc có thể được bác sĩ nhận định dựa trên hình dạng và vị trí. Bác sĩ có thể dùng kính soi da để xem có các chấm do mao mạch bị tắc hay không, hoặc gọt bớt lớp sừng dày bên ngoài để quan sát cấu trúc tổn thương và vân da có bị gián đoạn không.
Nếu tổn thương có hình dạng không điển hình, màu không đều, lớn nhanh, dễ chảy máu, loét, hoặc là một nốt mới đơn độc ở người lớn tuổi, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết để loại trừ các khối u da khác. Nếu không chắc đó là mụn cóc, nốt ruồi hay vết nám, có thể tham khảo đánh giá và điều trị nốt ruồi, vết nám, rồi để bác sĩ xác nhận trực tiếp.
Người bị tiểu đường, tuần hoàn bàn chân kém hoặc sức đề kháng yếu có vết thương ở chân lâu lành hơn, vì vậy hãy chủ động cho bác sĩ biết các bệnh sử này trước khi chẩn đoán và điều trị.
Mụn cóc điều trị thế nào? Áp lạnh và đốt điện khác nhau ra sao?
Không có một phương pháp duy nhất phù hợp với mọi mụn cóc. Bác sĩ sẽ trao đổi hướng điều trị phù hợp dựa trên vị trí, kích thước, số lượng, độ dày, tuổi, khả năng chịu đau và các tình trạng như mang thai hay tiểu đường.
- Áp lạnh (nitơ lỏng): phương pháp thường dùng tại phòng khám, dùng nhiệt độ thấp để phá hủy mô tổn thương. Thường cần tái khám cách vài tuần và lặp lại nhiều lần; sau điều trị có thể đau, phồng rộp hoặc thay đổi sắc tố tạm thời.
- Đốt điện hoặc điều trị bằng laser: phù hợp với một số tổn thương lớn hoặc khó điều trị, thường thực hiện sau khi gây tê tại chỗ. Sau điều trị cần chăm sóc vết thương và có thể để lại sẹo hoặc thay đổi sắc tố.
- Thuốc bôi làm tiêu sừng: giúp làm mềm và loại bỏ lớp sừng dày, thường dùng cho mụn cóc lòng bàn chân hoặc phối hợp với phương pháp khác. Cần dùng đúng hướng dẫn và tránh vùng da lành; không nên tự dùng trên mặt, ở người tiểu đường hoặc tuần hoàn kém.
- Thuốc bôi điều hòa miễn dịch hoặc các điều trị tại chỗ khác: bác sĩ có thể cân nhắc cho mụn cóc phẳng, mụn cóc nhiều nốt hoặc tổn thương đáp ứng kém với phương pháp khác; cần theo dõi các phản ứng như đỏ và kích ứng.
- Theo dõi: một số mụn cóc có thể tự lặn trong vài tháng đến vài năm, thường gặp hơn ở trẻ em. Nếu không đau, không lan rộng và không ảnh hưởng thẩm mỹ, có thể trao đổi với bác sĩ để theo dõi trước.
Mụn cóc lòng bàn chân thường được phủ một lớp sừng dày, bác sĩ có thể gọt mỏng trước để việc điều trị dễ tác động đến tổn thương hơn. Phương pháp nào cũng có thể cần nhiều lần điều trị và có khả năng tái phát sau điều trị, vì vậy hãy tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ.
Mụn cóc quanh móng có thể ảnh hưởng đến hình dạng móng. Nếu móng đồng thời dày lên hoặc đổi màu, có thể có vấn đề khác đi kèm; tham khảo thêm triệu chứng và xét nghiệm nấm móng.
Chăm sóc sau điều trị thế nào? Phòng tái phát và lây lan ra sao?
Trọng tâm chăm sóc là bảo vệ vết thương, giảm lây lan virus và hạn chế tiếp xúc lặp lại. Trong thời gian điều trị và sinh hoạt hằng ngày, hãy lưu ý:
- Không cạy, cắn, cắt hoặc tự gọt mụn cóc để tránh virus lan theo vết thương hoặc gây nhiễm trùng.
- Che tổn thương bằng băng dán thoáng khí và rửa tay sau khi chạm vào.
- Dùng riêng khăn tắm, bấm móng, dụng cụ chăm sóc da chân và dép, không dùng chung với người trong nhà.
- Mang dép ở nhà tắm công cộng, hồ bơi và phòng thay đồ phòng tập; về nhà lau khô chân kỹ.
- Giữ tay chân khô ráo, thay tất khi ra mồ hôi, dưỡng ẩm da nứt nẻ thường xuyên để giảm vết xước nhỏ.
- Nếu có mụn cóc phẳng ở mặt hoặc chân, tạm thời tránh cạo qua vùng tổn thương.
- Nếu bị phồng rộp sau áp lạnh, giữ sạch và khô, không cố ý chọc vỡ; nếu đỏ, sưng, nóng, đau tăng hoặc mưng mủ, hãy tái khám.
Những hiểu lầm thường gặp về mụn cóc
Hiểu lầm 1: Mụn cóc cứ tự cắt hoặc gọt đi là được?
Virus nằm trong tổn thương và lớp biểu bì xung quanh. Tự cắt gọt khó loại bỏ sạch, còn có thể gây chảy máu, nhiễm trùng hoặc làm virus lan sang vùng da và ngón khác. Khi cần xử lý, hãy trao đổi với bác sĩ.
Hiểu lầm 2: Bị mụn cóc sẽ thành ung thư da?
Mụn cóc thường gặp ở tay chân là lành tính và thường khác chủng virus với các chủng liên quan đến tổn thương cổ tử cung. Tuy nhiên nếu hình dạng không điển hình, chảy máu hoặc thay đổi nhanh, vẫn nên đi khám để loại trừ khối u da khác.
Hiểu lầm 3: Chỗ da cứng ở lòng bàn chân đều là mắt cá chân, dán miếng dán mắt cá là được?
Chỗ da cứng ở lòng bàn chân có thể là mụn cóc, mắt cá chân hoặc chai chân, cách xử trí khác nhau. Nhiều miếng dán mắt cá chứa thành phần tiêu sừng, dán sai chỗ có thể kích ứng và làm loét vùng da lành xung quanh; người tiểu đường hoặc tuần hoàn kém càng cần cẩn trọng, nên xác định chẩn đoán trước.
Hiểu lầm 4: Áp lạnh một lần là xong?
Áp lạnh thường cần lặp lại nhiều lần, cách nhau vài tuần; số lần phụ thuộc vào kích thước, độ dày và vị trí tổn thương, và có thể tái phát sau điều trị. Kiên trì tái khám và chú ý phòng ngừa sẽ thực tế hơn là mong giải quyết trong một lần.
Khi nào nên đi khám da liễu?
Phần lớn mụn cóc không nguy hiểm, nhưng nếu gặp các trường hợp sau, nên đi khám sớm:
- Không chắc đó là mụn cóc, mắt cá chân, nốt ruồi hay tổn thương da khác.
- Tổn thương chảy máu, loét, màu không đều hoặc to lên rõ trong thời gian ngắn.
- Mụn cóc lòng bàn chân gây đau khi đi, ảnh hưởng sinh hoạt hoặc vận động.
- Mụn cóc nhiều lên, lan rộng hoặc người trong nhà lần lượt bị.
- Tổn thương ở mặt, quanh móng, vùng sinh dục hoặc gần hậu môn.
- Có bệnh tiểu đường, tuần hoàn bàn chân kém hoặc sức đề kháng yếu.
- Tự chăm sóc một thời gian không cải thiện, hoặc tái phát nhiều lần sau điều trị.
Nếu muốn xác định tổn thương là gì và nên điều trị thế nào, bác sĩ có thể khám và đánh giá trực tiếp tại khoa da liễu Ruianc Clinic.
Tài liệu tham khảo
- Viện Da liễu Hoa Kỳ (AAD): Warts overview
- DermNet: Viral warts
- Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS): Warts and verrucas
Có thể. Một số mụn cóc tự lặn trong vài tháng đến vài năm, thường gặp hơn ở trẻ em, nhưng cũng có thể to lên, nhiều thêm hoặc lây cho người khác. Nếu đau, lan rộng liên tục hoặc mọc ở mặt, quanh móng, nên để bác sĩ đánh giá có cần điều trị không.
Không nên. Tự cắt gọt khó loại bỏ sạch tổn thương, còn có thể gây chảy máu, nhiễm trùng hoặc lan sang da và ngón khác; bấm móng cũng có thể mang virus sang chỗ khác. Khi cần xử lý, hãy để bác sĩ chọn cách điều trị theo vị trí và kích thước.
Khi áp lạnh, nhiều người cảm thấy buốt hoặc rát; sau điều trị có thể đỏ, sưng, phồng rộp hoặc thay đổi sắc tố tạm thời. Giữ vùng da sạch và khô, không cố ý chọc vỡ bọng nước, tái khám đúng khoảng cách bác sĩ hẹn; nếu đỏ, nóng, đau tăng hoặc mưng mủ, hãy đi khám sớm.
Virus có thể vẫn còn ở vùng da xung quanh trông bình thường; tiếp xúc lặp lại, thói quen cạy gãi hoặc môi trường ẩm có thể khiến mụn cóc mọc lại sau điều trị. Hoàn thành liệu trình bác sĩ khuyên, tránh cạy gãi, dùng riêng dép và khăn đều giúp giảm tái phát.
Tùy trường hợp. Một số mụn cóc ở trẻ em có thể tự lặn; nếu không đau, không lan rộng và không gây phiền toái khác, có thể trao đổi với bác sĩ để theo dõi trước. Nếu nhiều lên, ảnh hưởng việc đi lại hay viết, hoặc trẻ hay cạy, nên để bác sĩ đánh giá cách điều trị phù hợp với tuổi và khả năng chịu đựng.
Không nên tự xử lý. Da mặt mỏng, dùng sản phẩm có tính ăn mòn dành cho mụn cóc tay chân có thể gây kích ứng, tăng sắc tố hoặc sẹo; mụn cóc phẳng cũng dễ lan khi cạo hoặc gãi. Tổn thương ở mặt nên được bác sĩ đánh giá để chọn cách điều trị nhẹ nhàng hơn, phù hợp với vị trí.
Lời khuyên của bác sĩ: Thấy nốt cứng, nhám ở tay chân, hãy xác định trước đó là mụn cóc, mắt cá chân hay vấn đề da khác
Mụn cóc, mắt cá chân, chai chân và một số nốt ruồi hoặc tổn thương sừng hóa có thể trông giống nhau nhưng cách xử trí khác nhau. Khi đi khám, hãy cho bác sĩ biết tổn thương đã có bao lâu, có nhiều lên hay to ra không, có đau khi đi hoặc khi ấn không, người trong nhà có bị mụn cóc không, và mang theo các miếng dán hay thuốc bôi đã dùng, giúp bác sĩ khám và soi da khi cần. Tránh tự cắt, gọt, đốt hoặc dùng lâu dài sản phẩm ăn mòn không rõ nguồn gốc, đặc biệt ở người tiểu đường, tuần hoàn kém hoặc sức đề kháng yếu. Cách điều trị, số lần cần thiết và việc có phù hợp để theo dõi hay không cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá trực tiếp.
Bài viết này là thông tin giáo dục sức khỏe về bệnh, không phải quảng cáo thuốc và không nhằm khuyến nghị hay bán bất kỳ loại thuốc cụ thể nào. Bài viết không thay thế việc thăm khám; chẩn đoán, xét nghiệm và điều trị cần được bác sĩ đánh giá theo từng trường hợp.
Đội ngũ bác sĩ da liễu
BS. Tseng
