Karamihan sa mga nunal (melanocytic nevus) ay benign o hindi nakapipinsala, kaya hindi kailangang mag-alala sa bawat isa. Ang talagang dapat bigyang-pansin ay ang nunal na “naiiba ang hitsura kumpara sa iba pang nunal sa katawan” o “patuloy na nagbabago kamakailan.”
Sa Taiwan at sa Asya, may isa pang dapat malaman: ang malignant na melanoma ay madalas na lumilitaw sa palad, talampakan, at mga kuko—mga bahaging hindi natin madalas tinitingnan nang mabuti. Kaya sa pagsusuri sa sarili, hindi lang mukha ang dapat tingnan, kundi pati ang ilalim ng mga paa.
Mahahalagang Punto: Karamihan sa mga nunal ay benign, at maaaring gamitin ang ABCDE (Asymmetry o hindi pantay na hugis, Border o hindi regular na gilid, Color o hindi pantay na kulay, Diameter o medyo malaking sukat, at Evolving o patuloy na pagbabago) bilang paunang gabay sa pagsusuri. Ang bagong maitim na marka sa palad o talampakan, o ang itim o kayumangging guhit na pahaba sa kuko, ay dapat bigyan ng espesyal na pansin. Kapag ang nunal ay nagdurugo, nagsusugat, lumalaki, o nagbabago ang kulay, ipinapayong ipasuri agad ito sa dermatologist; tanging pagsusuri ng doktor at biopsy kung kinakailangan ang makapagpapatunay kung ito ay malignant.
Ano ang Nunal at Alin ang Karaniwang Hindi Dapat Ipag-alala?
Ang nunal (melanocytic nevus) ay maliit na batik o umbok sa balat na nabubuo kapag nagkukumpol ang mga melanocyte (selulang gumagawa ng kulay sa balat). Marami ang mayroon na nito mula pagkabata, at karaniwan ding may lumilitaw pang mga bago habang nagbibinata o nagdadalaga at sa pagtanda.
Ang mga nunal na karaniwang hindi nakababahala ay may ilang pagkakatulad: bilog o pahaba ang hugis, malinaw ang hangganan, pantay ang kulay, at halos walang pagbabago sa loob ng maraming taon. Ang ilang nunal ay maaaring bahagyang nakaumbok o tinutubuan ng buhok, at ang mga ito mismo ay hindi nangangahulugang may problema.
Ibang usapan naman ang nunal na taglay na mula pagkasilang (congenital nevus) at may kalakihan ang sakop. Ipinapayong ipasuri at ipasubaybay ito nang regular sa doktor; hindi kailangang matakot, ngunit huwag din itong pabayaan.
Paano Gamitin ang ABCDE sa Pagsusuri ng Nunal sa Sarili?
Ang ABCDE ay isang gabay na madalas gamitin sa dermatolohiya upang matukoy ang mga nunal na “maaaring kailangang ipatingin sa doktor.” Isa itong paraan ng paunang pag-screen at hindi pinal na diyagnosis; ang pagkakaroon ng isang katangian ay hindi agad nangangahulugang kanser, at ang kawalan naman nito ay hindi rin nangangahulugang wala nang dapat bantayan.
A: Hindi Pantay ang Hugis (Asymmetry)
Kung guguhit ng linya sa gitna ng nunal at magkaibang-magkaiba ang hugis ng magkabilang bahagi, isa itong babala.
B: Hindi Regular ang Gilid (Border)
Ang gilid ay parang kumakalat ang kulay, baku-bako na parang ngipin ng lagari, o malabo ang isang bahagi kaya mahirap makita kung saan ito nagtatapos sa nakapaligid na balat.
C: Hindi Pantay ang Kulay (Color)
Sa iisang nunal ay may halong maitim na kayumanggi, itim, abo, pula, asul, o puti—habang mas halo-halo ang kulay, mas dapat itong bantayan. Ang nunal na pantay ang pagkakaitim sa kabuuan ay mas madalas na makita sa benign na nunal.
D: Medyo Malaki ang Diyametro (Diameter)
Ang karaniwang batayan ay humigit-kumulang 6 na milimetro ang diyametro, halos kasinlaki ng pambura sa dulo ng lapis. Gayunman, ang maagang yugto ng melanoma ay maaaring mas maliit dito, kaya isa lamang ang D sa mga batayan.
E: Patuloy na Pagbabago (Evolving)
Maraming doktor ang nagbibigay ng malaking bigat sa katangiang ito. Kung sa loob ng ilang linggo hanggang ilang buwan ay lumaki, umumbok, o nagbago ang kulay ng nunal, o nagsimulang mangati, sumakit, magbalat, o magdugo, mas mahalagang batayan ito kaysa sa sukat lamang.
May tinatawag ding prinsipyo ng “ugly duckling”: kung may isang nunal na kapansin-pansing naiiba sa iba pang nunal sa iyong katawan, kahit hindi gaanong halata ang mga katangian sa ABCDE, makabubuting ipatingin pa rin ito sa doktor.
Dapat Bang Bigyan ng Espesyal na Pansin ang Nunal sa Palad, Talampakan, at Kuko?
Oo. Sa mga Asyano, malaking bahagi ng melanoma ay lumilitaw sa mga dulo ng katawan bilang acral melanoma—sa palad, talampakan, at mga kuko sa kamay at paa. Dahil bihira itong tingnan at madalas mapagkamalang pasa, kalyo, o fungal infection sa kuko, madali itong maantala sa pagpapasuri.
Talampakan at Palad
Ang bagong litaw na maitim na batik na hindi regular ang hugis, hindi pantay ang kulay, o unti-unting lumalapad ay ipinapayong ipasuri nang maaga. Ang sakong at unahang bahagi ng talampakan na sumasalo ng bigat sa paglalakad ay dapat ding tingnan nang mabuti.
Mga Kuko sa Kamay at Paa
Ang itim o kayumangging guhit na pahaba sa kuko (mula ugat hanggang dulo) ay kadalasang benign na pigmentation, lalo na kung sabay-sabay itong makikita sa ilang kuko. Ang mas dapat bantayan ay kung nasa iisang kuko lamang ito, lumalapad ang guhit o hindi pantay ang kulay, kumakalat ang kulay sa balat sa paligid ng kuko, o bigla na lamang lumitaw sa hustong gulang. Ang hinlalaki sa kamay at paa ay partikular na dapat suriin nang mabuti.
Paano Makikilala ang Pasa Laban sa Melanoma?
Ang namuong dugo sa ilalim ng kuko dahil sa pagkakaipit o pagkabangga ay karaniwang unti-unting umuusad papunta sa dulo kasabay ng paghaba ng kuko hanggang sa magupit ito. Kung lumipas na ang ilang buwan at nananatili pa rin sa dating puwesto ang kulay, o wala kang matandaang pagkabangga, ipinapayong ipatingin ito sa doktor.
Ano ang Pagkakaiba ng Benign na Nunal, Nunal na Dapat Bantayan, at Kahina-hinalang Lesyon?
Ang talahanayan sa ibaba ay gabay upang matulungan kang magpasya kung kailangan nang kumonsulta sa doktor, at hindi upang ikaw mismo ang magbigay ng diyagnosis sa sarili.
| Batayan ng Paghahambing | Karaniwang Benign na Nunal | Ipinapayong Regular na Subaybayan | Ipinapayong Magpatingin Agad sa Doktor |
|---|---|---|---|
| Hugis | Bilog o pahaba, pantay ang magkabilang bahagi | Bahagyang hindi regular | Kapansin-pansing hindi pantay |
| Gilid | Malinaw at makinis | Bahagyang malabo sa ilang parte | Baku-bako, kumakalat, hindi malinaw ang hangganan |
| Kulay | Iisa at pantay ang kulay | Dalawang magkalapit na kulay | Halo-halong kulay, o may pula, puti, o asul-abo |
| Sukat | Kadalasang maliit | Humigit-kumulang 6 na milimetro | Patuloy na lumalaki |
| Pagbabago | Walang pagbabago sa maraming taon | Hindi tiyak kung may pagbabago | Malinaw na nagbago sa nakalipas na ilang linggo o buwan |
| Sintomas | Wala | Paminsan-minsang naiirita kapag nasasagi | Nangangati, masakit, nagdurugo, o nagsusugat na matagal gumaling |
| Lokasyon | Karaniwang bahagi ng katawan | Malaking congenital nevus, o maraming nunal | Bagong pigment sa palad, talampakan, o sa iisang kuko |
Sino ang Mas Nangangailangan ng Regular na Pagsusuri sa Balat?
Sa mga sumusunod na sitwasyon, ipinapayong makipag-usap sa doktor kung gaano kadalas ang angkop na pagsusuri:
- Napakaraming nunal sa katawan, o may ilang nunal na hindi pangkaraniwan ang hugis at kulay.
- May medyo malaking congenital nevus.
- May kapamilyang nagkaroon ng melanoma, o ikaw mismo ay nagkaroon na ng kanser sa balat noon.
- Maputi ang balat, madaling masunog sa araw, o madalas magka-sunburn hanggang magbalat noong kabataan.
- Mahina ang resistensiya dahil sa karamdaman o iniinom na gamot.
Kahit hindi ka kabilang sa mga grupong ito, hindi ibig sabihing hindi na kailangang magmasid. Ang pagsulyap sa balat habang naliligo at pagpapasuri kapag may napansing pagbabago ay isang praktikal na nakagawian.
Paano Mas Tumpak na Masusuri ang Nunal sa Bahay?
Maglaan ng oras minsan sa isang buwan sa lugar na maliwanag, humarap sa malaking salamin, at gumamit ng maliit na salamin para tingnan ang likod, anit, at talampakan. Maaari ding magpatulong sa kapamilya para sa mga bahaging mahirap makita.
Isang praktikal na paraan ang pagkuha ng litrato. Maglagay ng ruler sa tabi ng kahina-hinalang nunal kapag kukunan ito ng larawan, at sa susunod ay kunan ulit sa parehong anggulo at liwanag—mas maaasahan ito sa paghahambing kaysa umasa lamang sa alaala.
Bahagi rin ng pag-iingat ang proteksiyon laban sa araw. Ang pag-iwas sa matinding sikat ng araw sa tanghali, pagsusuot ng sumbrero o paggamit ng payong, pagsusuot ng manipis na mahabang manggas, at paggamit ng sunscreen ay nakatutulong upang mabawasan ang naiipong pinsala ng ultraviolet rays sa balat. Gayunman, ang kaugnayan ng acral melanoma sa palad at talampakan sa sikat ng araw ay hindi gaanong malinaw, kaya ang mga bahaging ito ay kailangan pa ring regular na tingnan.
Nakapipigil ba sa Kanser sa Balat ang Pagpapatanggal ng Nunal?
Hindi ipinapayong gawing paraan ng pag-iwas ang basta-bastang pagpapatanggal ng nunal. Kung ang nunal ay may problema na pala, ang paggamit ng kemikal na pantanggal o laser ay maaaring mag-iwan ng natitirang selula at mawawala pa ang pagkakataong masuri ito sa laboratoryo, kaya mas magiging mahirap ang pagtukoy sa kalagayan nito sa hinaharap.
Kung nais ipatanggal ang nunal dahil sa hitsura, ipinapayong ipatingin muna ito sa doktor upang matiyak na walang kahina-hinalang katangian bago pag-usapan ang paraan ng pagtanggal. Para sa mga kaugnay na pamamaraan at paalala, maaaring basahin ang mga paraan ng pagtanggal ng nunal at mantsa sa balat.
Kailan Dapat Kumonsulta sa Dermatologist at Paano Ito Sinusuri ng Doktor?
Kapag napansin ang alinman sa mga sumusunod, ipinapayong magpatingin agad sa doktor at huwag nang hintaying kusa itong gumaling:
- Ang nunal ay kapansin-pansing lumaki, umumbok, o nagbago ang kulay sa maikling panahon.
- Ang nunal ay nagdurugo, naglalangib, o nagsusugat at hindi gumagaling sa loob ng ilang linggo.
- May bagong litaw at hindi regular na maitim na batik sa palad o talampakan.
- Sa iisang kuko ay may lumalapad o hindi pantay ang kulay na itim na guhit, o kumalat ang kulay sa balat sa tabi ng kuko.
- May isang nunal na kakaiba ang hitsura kumpara sa lahat ng iba pang nunal sa katawan.
Sa konsultasyon, karaniwang itatanong muna ng doktor kung gaano na katagal ang nunal at kung may pagbabago, saka gagamit ng dermoscopy upang palakihin ang tingin at suriin ang ayos ng pigment. Kung mukhang walang problema, maaaring irekomenda ang regular na pagsubaybay; kung may pag-aalinlangan, ipapayo ang biopsy upang masuri sa pathology.
Bagama’t nakababahala pakinggan ang biopsy, kadalasan ay isa lamang itong maliit na proseso sa ilalim ng local anesthesia. Hindi kailangang mag-isip agad ng masama habang hinihintay ang resulta; hintayin lamang ang ulat ng pathology at pag-usapan kasama ng doktor ang susunod na hakbang. Kung nais munang malaman ang mga serbisyong medikal, maaaring tingnan ang Dermatolohiya ng Ruian Clinic.
Mga Madalas Itanong
Normal lang ba na dumami ang mga nunal habang tumatanda?
Karaniwan lamang na may lumilitaw na mga bagong nunal bago at pagkatapos tumuntong sa hustong gulang. Ang mas dapat bantayan ay ang nunal na lumitaw lamang sa gitnang edad o pagtanda, naiiba ang hitsura sa ibang nunal, o patuloy na nagbabago—ipinapayong ipatingin sa doktor ang mga ganito.
Mas ligtas ba ang nunal kapag may tumutubong buhok?
Karamihan sa mga nunal na may buhok ay benign, ngunit ang pagkakaroon ng buhok ay hindi sapat na batayan upang isantabi ang panganib. Ang mahalaga pa rin ay tingnan kung may mga pagbabagong nakapaloob sa ABCDE.
Kapag nangangati ang nunal, ibig sabihin ba ay nagiging masama na ito?
Ang paminsan-minsang pangangati ay maaaring dahil lamang sa tuyong balat o pagkiskis sa damit. Ngunit kung patuloy ang pangangati at may kasamang paglaki, pagdurugo, o pagbabago ng kulay, ipinapayong magpatingin agad sa doktor.
Melanoma na ba agad kapag may itim na guhit sa kuko?
Hindi naman sa lahat ng pagkakataon; marami rito ay benign na pigment lamang. Ngunit kung nasa iisang kuko lamang ang guhit, lumalapad ang linya, hindi pantay ang kulay, o umaabot sa nakapaligid na balat, ipinapayong ipasuri ito sa dermatologist gamit ang dermoscopy.
Maaari bang ipatanggal agad ang nunal na gusto kong alisin?
Ipinapayong ipasuri muna sa doktor ang hitsura at katangian nito bago magpasya. Sa mga nunal na may kahina-hinalang anyo, dapat unahin ang pagtiyak sa katangian nito sa halip na ipatanggal agad.
Mga Sanggunian ng Artikulong Pangkalusugan
- American Academy of Dermatology: What to look for — ABCDEs of melanoma
- American Academy of Dermatology: How to perform a skin self-exam
- American Cancer Society: Signs and Symptoms of Melanoma Skin Cancer
- NHS: Melanoma skin cancer
- DermNet: Acral lentiginous melanoma
- DermNet: Melanocytic naevus
Paalala ng Doktor: Hindi Kailangang Ipag-alala ang Bawat Nunal, Ngunit Ipasuri ang Nagbabago
Karamihan sa mga nunal ay hindi nangangailangan ng gamutan, ngunit ang nunal na “patuloy na nagbabago kamakailan” o “naiiba ang hitsura sa iba pang nunal” ay dapat ipatingin sa doktor. Sa halip na kusang tanggalin o lagyan ng kemikal, mas ligtas na tiyakin muna ang katangian nito bago magdesisyon; lalo nang huwag ipagpaliban ang bagong pigment sa palad, talampakan, at sa iisang kuko. Kung mapansing lumalaki, nagbabago ang kulay, nagdurugo, o nagsusugat ang nunal, maaaring bumisita sa Ruian Clinic upang personal itong masuri ng dermatologist gamit ang dermoscopy, at maisaayos ang biopsy kung kinakailangan.
Ang artikulong ito ay impormasyong pang-edukasyon sa kalusugan, hindi patalastas ng gamot, at hindi nagrerekomenda o nagbebenta ng anumang partikular na gamot. Hindi pinapalitan ng nilalaman ang pagsusuri ng doktor; ang aktwal na diagnosis, pagsusuri, at paggamot ay dapat personal na suriin ng doktor ayon sa kalagayan ng bawat isa.
Pangkat ng mga dermatologist
Dr. Tseng
